سنگ دگرگونی نوعی سنگ است که بر اثر تغییرات فشار، دما و عوامل شیمیایی روی سنگهای آذرین، رسوبی یا دگرگونی قبلی شکل میگیرد و ویژگیهایی مانند استحکام بالا و بافت بلوری دارد. انواع مهم آن شامل سنگ مرمر، سنگ چینی و سنگ مرمریت است که هرکدام کاربردهای متنوعی در صنعت ساختمان دارند. برای آشنایی کامل با فرآیند تشکیل، انواع و ویژگیهای سنگ دگرگونی، ادامه این مقاله از مجله سنگ پارس مرجع خرید سنگ ساختمانی را مطالعه کنید.
عکس سنگ دگرگونی
در فرآیند دگرگونی، سنگها بهطور کلی به صورت جامد باقی میمانند و ذوب نمیشوند. تنها در بالاترین درجات دگرگونی، سنگها ممکن است شروع به ذوب نسبی کنند که در این مرحله، فرآیند وارد چرخه آذرین میشود. حتی اگر سنگها در طول دگرگونی جامد باقی بمانند، سیالاتی مانند آب در فضاهای میکروسکوپی بین کانیها وجود دارند که میتوانند در واکنشهای شیمیایی تأثیر زیادی بگذارند و نقش مهمی در فرآیند دگرگونی ایفا کنند.
ویژگی سنگ های دگرگونی
- استحکام زیاد دارند.
- تخلخل کمی دارند.
- مقاومت سایشی بالایی دارند.
- طیف گسترده رنگ دارند.
انواع سنگ دگرگونی
- سنگ مرمر (اونیکس)
- سنگ مرمریت (ماربل)
- سنگ کریستال
- سنگ چینی
- سنگ تراونیکس
انواع سنگ دگرگونی بر اساس ترکیب شیمیایی
سنگ های دگرگونی بر اساس ترکیب شیمیایی و منشأ اصلی (پروتولیت) به پنج گروه اصلی تقسیم میشوند:
- Pelitic: از سنگهای رسوبی آلومینیومی مانند شیل و گل سنگها تشکیل میشود و حاوی میکاهای فراوان است. کانیهای رایج در این سنگها عبارتند از آندالوزیت، کیانیت، سیلیمانیت، کوردیریت و استاورولیت.
- کوارتزو فلدسپاتیک: از ماسهسنگهای غنی از کوارتز یا سنگهای آذرین فلسیک تشکیل میشود. این سنگها معمولاً حاوی کوارتز، فلدسپات و میکا هستند و ویژگیهایی مشابه پیشسنگهای اولیه خود دارند.
- آهکی: از سنگهای آهک و دولومیت به وجود میآید و کانیهایی مانند گروسولار گارنت، ولاستونیت، ترمولیت، فوستریت و کلسیت را در بر دارد.
- پایه: از سنگهای آذرین بازالتی و آندزیتی و رسوبات ناخالص مارنی تشکیل میشود. کانیهای رایج در این گروه شامل کلریت، اکتینولیت، اپیدوت، هورنبلند، دیوپساید، کلسیم پلاژیوکلاز و گارنت آلماندین هستند.
- Magnesian: از پریدوتیتها، سرپانتینیتها و دولومیتهای ناخالص تشکیل شده است و کانیهای رایج شامل تالک، الیوین، کلریت، ترمولیت و بروسیت میباشند.
سنگ پارس | سنگ خاص
مشاوره تخصصی رایگان و استعلام قیمت سنگ
سنگ پارس | سنگ خاص
مشاوره تخصصی رایگان و استعلام قیمت سنگ
سنگ های اساسی
در سنگهای اساسی ابتدا کلریت، آلبیت و اپیدوت در دماهای نسبتاً پایین تولید می شود. با افزایش دما، آمفیبول ها و سپس پیروکسن ها، گاهی اوقات با الیوین و اسپینل تشکیل می شوند.
شناسایی سنگ های دگرگونی
بافت
اولین چیزی که سنگ های دگرگونی را شناسایی می کند، بافت آنهاست. آنها را می توان به موارد زیر تقسیم کرد:
1- سنگ های بدون برگ(عظیم)
- هورنفلز
- سنگ مرمر
- کوارتزیت
- اسکارن
کانی شناسی
دومین چیزی که به شناسایی یک سنگ دگرگونی کمک می کند، کانی هایی است که آن را تشکیل می دهند.
نام گذاری کانی ها
برای نامگذاری یک سنگ دگرگونی، کانی شناسی (به ترتیب کاهش فراوانی) فهرست شده و سپس به سنگ، پسوندی مربوط به بافت کلی آن داده می شود. مثلا:
- سنگی متشکل از 60 درصد مسکویت و 40 درصد بیوتیت، که هر دو به صورت دانه های پلاتی به هم پیوسته به وجود می آیند – بافت شیستوز (شیست مانند؛ شیست ها گروهی از سنگ های دگرگونی متوسط هستند) – شیست مسکویت-بیوتیت نامیده می شود.
- سنگ عظیمی که از 50 درصد گارنت ناخالص، 40 درصد اپیدوت و 10 درصد ولاستونیت تشکیل شده است، اسکارن گروسولار-اپیدوت-ولاستونیتی نامیده می شود (اسکارن ها سنگ های آهکی دگرگون شده هستند).
انواع سنگ دگرگونی
برخی از سنگ های ساختمانی که از محبوبیت بالایی برخوردار هستند عبارتند از:
سنگ لاشترطوسی
سنگ مرمریت لاشتر یا پیترا گری ،سنگ مرمریت طوسی رنگ است. همانند سایر سنگ ها، برروی سنگ لاشتر هم پرداخت یا فرآوری های مختلفی انجام میشود. تم رنگی سنگ بسته به نوع فرآوری و معدن استخراج شده از آن، میتواند از لاشتر طوسی روشن تا لاشتر مشکی باشد. این سنگ یکی از مقاوم ترین سنگ های ساختمانی است که از گذشته تاکنون، نه تنها در داخل کشور بلکه در کشورهای دیگر نیز، بسیار مورد توجه بوده است. همانطور که سنگ لاشتر و سنگ نیریز در خانه های قدیمی هنوز هم به چشم میخورد، امروزه نیز این سنگ ها با پرداخت های جدید در طراحی های مدرن استفاده میشوند.
سنگ دبل بلک
سنگ مرمریت دبل بلک مشکی نیز معروف است، از خانواده مرمریتها به شمار میرود. این سنگ به دلیل داشتن آنالیز ساختاری مشابه گرانیت، بهعنوان شبه گرانیت شناخته میشود. گرانیت، از سرسختترین و فراوانترین سنگها در جهان است. ویژگی بارز سنگ دبل بلک، مقاومت و استحکام بالای آن است که آن را به یکی از گزینههای مناسب برای استفاده در ساختوساز تبدیل میکند. معدن این سنگ مشکی بهطور نسبی کمتر از ده سال است که مورد بهرهبرداری قرار گرفته است.
سنگ چینی نیریز
سنگ چینی نیریز، یکی از سنگهای سفید مقاوم است که با نامهای white marble یا Crystal Marble Stone در بازار جهانی شناخته میشود. این سنگ دارای بلورهای کریستالی کوچک و رنگ سفید با خطوط و هالههای طوسی است. سنگهای چینی نیریز به دلیل ویژگیهای منحصر به فرد و مقاومت بالا، در سراسر جهان کاربرد دارند. این سنگ با قیمت مناسب و رنگ خنثی خود، به راحتی در کنار دیگر متریالها استفاده میشود.
کارخانه تولید سنگهای دبل بلک، نی ریز، لاشتر و پیترا گری از جمله بزرگترین تولیدکنندگان این سنگها است که با فرآوریهای خاص مانند بوش همر چرمی، سندبلاست و تامبل، کیفیت بالایی را ارائه میدهد.
مجموعه پارس علاوه بر تأمین بازار داخلی، صادرات سنگهای فرآوری شده خود را به کشورهای مختلف از جمله کشورهای اروپایی، آسیایی، آمریکای شمالی و کشورهای حوزه خلیج فارس انجام میدهد و آماده همکاری با پیمانکاران، معماران و فعالان این صنعت است.
جدول مقایسه سنگهای دگرگونی، آذرین و رسوبی
| ویژگی | سنگهای دگرگونی | سنگهای آذرین | سنگهای رسوبی |
|---|---|---|---|
| نحوه تشکیل | از دگرگونی سنگهای دیگر تحت فشار و دما | از سرد شدن ماگما | از ته نشین شدن رسوبات |
| بافت | بلوری، صفحهای، گنیسی | بلوری، شیشه ای، پورفیری | لایه لایه |
| ترکیب کانیشناسی | متنوع، وابسته به سنگ اولیه و شرایط دگرگونی | سیلیسی، مافیک، اولترامافیک | کوارتز، فلدسپات، کانیهای رسی |
| نمونه سنگ | مرمر، شیست، گنیس | گرانیت، بازالت، پومیس | ماسهسنگ، آهک، شیل |
کاربردهای متنوع سنگهای دگرگونی در صنعت ساختمان
سنگهای دگرگونی به دلیل ویژگیهایی مانند مقاومت بالا، زیبایی طبیعی و تنوع رنگ و بافت، کاربردهای زیادی در صنعت ساختمان دارند. برخی از مهمترین کاربردهای آنها عبارتند از:
- نمای ساختمان: سنگهای دگرگونی مانند مرمر، گرانیت و کوارتزیت برای نمای ساختمانهای لوکس و کلاسیک بهدلیل زیبایی و مقاومت بالا استفاده میشوند. سنگهای لاشتر نیز برای نماهای مدرن و روستیک بهخاطر بافت طبیعی و رنگهای متنوع کاربرد دارند.
- کفپوش و دیوارپوش: این سنگها بهدلیل مقاومت در برابر سایش و نفوذ آب، برای کفپوش و دیوارپوش در فضاهای داخلی و خارجی مناسب هستند. سنگهای مرمر و گرانیت در کفپوش لابیها و هتلها و سنگهای شیست و اسلیت در دیوارپوشهای طبیعی و زیبا استفاده میشوند.
کاربردهای دیگر سنگهای دگرگونی
علاوه بر کاربردهای ذکر شده، سنگهای دگرگونی کاربردهای دیگری نیز دارند که عبارتند از:
- مجسمهسازی: سنگهای مرمر به دلیل قابلیت تراش پذیری بالا و رنگ سفید خالص، از دیرباز در مجسمهسازی مورد استفاده قرار میگیرند.
- پلهها: سنگهای دگرگونی مانند گرانیت و مرمر به دلیل مقاومت بالا در برابر سایش، برای ساخت پلهها بسیار مناسب هستند.
- رویه کابینت و میز: سنگهای کوارتز و گرانیت به دلیل مقاومت در برابر حرارت و لکه، برای رویه کابینت و میز آشپزخانه مورد استفاده قرار میگیرند.
- سنگفرش: سنگهای دگرگونی مانند سنگ کوپ و گرانیت به دلیل مقاومت بالا در برابر سایش و تغییرات آب و هوایی، برای سنگفرش محوطههای بیرونی مانند حیاط و باغچه مناسب هستند.
با توجه به تنوع سنگهای دگرگونی و ویژگیهای منحصر به فرد هر یک، میتوان از آنها در طراحیهای مختلف معماری و دکوراسیون داخلی استفاده کرد و به فضا زیبایی و اصالت بخشید.
جدول عوامل موثر بر دگرگونی و نتایج آن
| عامل | اثر بر سنگ | نتیجه |
|---|---|---|
| دما | افزایش انرژی جنبشی اتمها، تسریع واکنشها | تشکیل کانیهای جدید، تغییر اندازه بلورها |
| فشار | فشردگی سنگ، تغییر جهتگیری بلورها | تشکیل بافتهای صفحهای، کاهش حجم |
| سیالات | حمل مواد شیمیایی، حل شدن و رسوب مواد | تغییر ترکیب شیمیایی، تشکیل کانیهای جدید |
مقایسه سنگهای دگرگونی با سنگهای آذرین و رسوبی
سنگهای دگرگونی، آذرین و رسوبی هرکدام ویژگیهای خاص خود را دارند که در نحوه تشکیل، ترکیب معدنی، بافت و کاربرد آنها در صنعت ساختمان و دیگر صنایع تأثیرگذار است.
- سنگهای دگرگونی از تغییر سنگهای آذرین، رسوبی یا دگرگونی دیگر تحت تأثیر گرما، فشار و سیالات تشکیل میشوند و معمولاً بافت بلوری درشت و مقاومت بالاتری دارند.
- سنگهای آذرین از سرد شدن ماگما به وجود میآیند و دارای بافت بلوری هستند.
- سنگهای رسوبی از تجمع رسوبات و فشرده شدن آنها در طول زمان تشکیل میشوند و اغلب لایهای هستند.
از نظر کاربرد:
- سنگهای دگرگونی مانند مرمر، گرانیت و کوارتزیت به دلیل مقاومت بالا و زیبایی در ساختمانسازی کاربرد دارند.
- سنگهای آذرین مانند گرانیت و بازالت برای ساخت سازهها و کفپوشها استفاده میشوند.
- سنگهای رسوبی مانند ماسهسنگ و آهک به دلیل فراوانی و قیمت مناسب، بیشتر در دیوارپوشها و کفپوشها کاربرد دارند.
فرآیند دگرگونی سنگها
فرآیند دگرگونی به تغییرات اساسی سنگها تحت تأثیر عوامل فیزیکی و شیمیایی در اعماق زمین اطلاق میشود. این تغییرات در دما، فشار و حضور سیالات داغ رخ میدهد و باعث تغییر در ترکیب کانیشناسی، بافت و ساختار سنگ میشود. سنگها بدون ذوب شدن به شکل جدیدی تبدیل میشوند. دما و فشار در اعماق زمین باعث تسریع واکنشهای شیمیایی و تغییر ساختار بلوری کانیها میشود، در حالی که سیالات داغ حاوی مواد شیمیایی نیز به تغییرات ترکیبی سنگها کمک میکنند.
عوامل موثر بر دگرگونی و انواع آن
عوامل اصلی مؤثر بر دگرگونی شامل دما، فشار و سیالات هستند. بر اساس شدت این عوامل، انواع مختلف دگرگونی شکل میگیرند:
- دگرگونی ناحیهای: در مناطق وسیع پوسته زمین تحت فشار و دمای بالا، منجر به تشکیل سنگهایی با بافت صفحهای مانند شیست و گنیس میشود.
- دگرگونی مجاورتی: در مجاورت تودههای آذرین نفوذی و تحت تأثیر حرارت و سیالات آنها رخ میدهد و سنگهای اطراف را دگرگون میکند.
- دگرگونی دفنی: با افزایش عمق و فشار سنگها دگرگون میشوند.
- دگرگونی دینامیکی: ناشی از نیروهای برشی و گسلهها است که سنگها را دگرگون میکنند.
فرآیند دگرگونی با تأثیر عوامل فیزیکی و شیمیایی شدید، سنگهای جدیدی با ویژگیهای متفاوت ایجاد میکند و درک آن برای تاریخچه زمین و صنایع مرتبط مهم است.
